LEITURA

Relat贸rio Mundial de Pol铆tica Cultural da UNESCO 2025 – Cultura: O ODS ausente

CAP脥TULO 3 鈥 Fomentar a educa莽茫o cultural e art铆stica

O QUE 脡 ESTE RELAT脫RIO

Ele surge no 芒mbito da Confer锚ncia Mundial da UNESCO sobre Pol铆ticas Culturais e Desenvolvimento Sustent谩vel (MONDIACULT 2025) e sobre isso cabe uma s铆ntese para introduzir o tema. Em 2022, na Cidade do M茅xico, 150 Estados adotaram por unanimidade a Declara莽茫o da MONDIACULT. Ao reivindicarem a inclus茫o da cultura como um objetivo independente na agenda p贸s-2030, eles afirmaram o potencial deste bem p煤blico global para impulsionar o desenvolvimento sustent谩vel e alcan莽ar um futuro mais justo e inclusivo. A ado莽茫o do Pacto para o Futuro, em 2024, reafirmou o papel decisivo da contribui莽茫o da cultura para os Objetivos de Desenvolvimento Sustent谩vel (ODS) das Na莽玫es Unidas.

Agora, 脿 medida que se aproxima 2030, o 谩pice do compromisso compartilhado com os ODS, 茅 mais importante do que nunca aproveitar todo o potencial da cultura ao redor do mundo. Esta publica莽茫o inaugura a s茅rie quadrienal de Relat贸rios Mundial de Pol铆ticas Culturais e 茅 a primeira an谩lise global desse tipo a considerar todas os 芒mbitos da cultura. A dire莽茫o da UNESCO aproveita a ocasi茫o do lan莽amento do relat贸rio para convidar governos, profissionais da cultura e a sociedade civil a aproveitarem este recurso para reimaginar as pol铆ticas culturais em todo o mundo na prepara莽茫o para a MONDIACULT 2029.

Continuamos aqui a s茅rie de apontamentos sobre o 煤ltimo relat贸rio publicado pela UNESCO sobre pol铆tica cultural. Desta vez trazemos a s铆ntese do terceiro cap铆tulo do documento[1], com os pontos centrais e uma s铆ntese dos elementos mais importantes tratados no cap铆tulo.

CAP脥TULO 3 鈥 Fomentar a educa莽茫o cultural e art铆stica

Pontos centrais do cap铆tulo

  1. A cultura e a educa莽茫o s茫o cada vez mais reconhecidas como bens comuns e pilares fundamentais do desenvolvimento sustent谩vel, refor莽ando-se mutuamente para fomentar a criatividade, a resili锚ncia e sociedades inclusivas e centradas no ser humano. Nesse contexto, o Quadro de refer锚ncias para a Educa莽茫o Cultural e Art铆stica 2024 nos fornece uma refer锚ncia fundamental para a formula莽茫o de pol铆ticas educacionais inovadoras e sens铆veis ao contexto, que coloquem a cultura e as artes no seu centro. Em conson芒ncia com outros contextos educacionais contempor芒neos, o Quadro adota uma compreens茫o mais ampla de cultura, abrangendo o patrim么nio tang铆vel, natural e vivo, as express玫es culturais e as ind煤strias culturais e criativas. Ele destaca o papel da educa莽茫o cultural e art铆stica na melhoria do acesso, na promo莽茫o da aprendizagem de qualidade e no incentivo 脿 valoriza莽茫o da diversidade cultural. Ressalta o potencial transformador da aprendizagem na, por meio da e com a cultura para superar divis玫es, aprofundar o entendimento m煤tuo e apoiar a salvaguarda do patrim么nio, com foco particular nas culturas, l铆nguas e sistemas de conhecimento locais e ind铆genas.
  2. Em todas as regi玫es, muitos pa铆ses est茫o se esfor莽ando para integrar a cultura e as artes aos sistemas de educa莽茫o formal e n茫o formal, a fim de aprimorar a relev芒ncia do conte煤do, promover a inclus茫o e fomentar a aprendizagem ao longo da vida em todos os dom铆nios. Educadores reconhecem que a cultura e as artes podem enriquecer uma ampla variedade de disciplinas, como matem谩tica, ci锚ncias, geografia e design digital, incorporando elementos culturais e art铆sticos ao ensino de modo significativo e contextualizado. Express玫es culturais, s铆tios hist贸ricos e pr谩ticas tradicionais oferecem pontos de partida valiosos para aprofundar a compreens茫o das disciplinas, fomentar a valoriza莽茫o da diversidade cultural e conectar a aprendizagem 脿s experi锚ncias vividas. A incorpora莽茫o desses elementos aos curr铆culos n茫o apenas fortalece os resultados acad锚micos, mas tamb茅m fomenta um engajamento cont铆nuo com a cultura para al茅m da sala de aula, refor莽ando sua contribui莽茫o para o desenvolvimento sustent谩vel e apoiando a salvaguarda do patrim么nio cultural, incluindo os sistemas de conhecimento ind铆gena e o patrim么nio lingu铆stico.
  3. O fortalecimento bem-sucedido da educa莽茫o cultural e art铆stica requer parcerias inclusivas e uma abordagem de aprendizagem ao longo da vida que conecte sistemas educacionais, institui莽玫es culturais e comunidades. Esfor莽os colaborativos, apoiados por pol铆ticas positivas, financiamento sustent谩vel e desenvolvimento profissional, aprimoram a transmiss茫o dos conhecimentos culturais, fomentam a valoriza莽茫o da diversidade e ampliam o acesso 脿 aprendizagem relevante e participativa. Para garantir um impacto a longo prazo, 茅 tamb茅m necess谩rio reconhecer plenamente os membros das comunidades e os atores culturais como parceiros-chave nos processos educacionais.
  4. Investir em aprendizagem inclusiva e ao longo da vida para profissionais da cultura e da criatividade 茅 essencial para fortalecer sua resili锚ncia econ么mica e permitir sua plena contribui莽茫o para sociedades sustent谩veis 鈥嬧媏 criativas. Uma forma莽茫o bem estruturada, seja por meio de sistemas formais ou iniciativas comunit谩rias, fomenta trajet贸rias de carreira mais resilientes, empodera talentos diversos e posiciona o setor para enfrentar de modo eficaz os desafios globais.
  5. As tecnologias digitais e a intelig锚ncia artificial desempenham um papel cada vez mais transformador, ampliando o acesso 脿 mem贸ria e 脿 aprendizagem criativa, ao mesmo tempo que apresentam desafios e oportunidades complexos relacionados 脿 integridade cultural, ao multilinguismo, 脿 equidade e aos valores da educa莽茫o centrada no ser humano. Adotar uma abordagem equilibrada, 茅tica e culturalmente sens铆vel 茅 essencial para concretizar plenamente seu potencial, preservando a qualidade contextual e o significado da criatividade humana.

Outros pontos relevantes do cap铆tulo

O cap铆tulo 3 lembra que o mundo atual 茅 marcado por profunda fragmenta莽茫o social, homogeneiza莽茫o cultural, mudan莽as clim谩ticas e desigualdades crescentes e aponta que, com todo este contexto, nunca foi t茫o importante pensar e implementar esfor莽os para a educa莽茫o cultural e art铆stica. Al茅m da mera transmiss茫o de conhecimentos sobre a mem贸ria ou sobre t茅cnicas art铆sticas, o cap铆tulo refor莽a a import芒ncia da educa莽茫o cultural e art铆stica, pois ajuda indiv铆duos e comunidades a desenvolverem elementos importantes, como afirmar sua identidade, despertar sua criatividade e fortalecer a coes茫o social. Essas capacidades s茫o essenciais para enfrentar os desafios complexos que este novo s茅culo traz.

Um dos principais pontos a ressaltar 茅 a compreens茫o da educa莽茫o como processo de toda a vida, n茫o se limitando aos prazos de educa莽茫o formal, como as etapas no Brasil, com ensino fundamental, ensino m茅dio e ensino superior. Al茅m de suas dimens玫es est茅ticas e de qualifica莽茫o t茅cnica, 茅 fundamental a contribui莽茫o deste processo educativo ao longo da vida para desenvolver o pensamento cr铆tico, a empatia e o engajamento c铆vico, ao mesmo tempo que inspiram solu莽玫es inovadoras para o desenvolvimento sustent谩vel.

Reafirma que, num mundo profundamente interconectado, 茅 essencial enraizar a educa莽茫o em contextos locais e em valores inclusivos, simultaneamente promovendo o respeito por outras culturas, fomentando a empatia e a compreens茫o intercultural. Assim, prop玫e que cada vez mais haja pol铆ticas que promovam a aproxima莽茫o das culturas e das artes do ambiente educativo e se reinvente o pr贸prio sistema educativo a partir disto.

Neste sentido os recentes marcos internacionais t锚m reafirmado consistentemente o papel fundamental da cultura na transforma莽茫o dos sistemas educacionais. A Declara莽茫o MONDIACULT de 2022 destaca explicitamente a import芒ncia da educa莽茫o contextualizada que incorpora o patrim么nio cultural, a hist贸ria e o conhecimento tradicional para melhorar os resultados da aprendizagem e a conscientiza莽茫o sobre a diversidade cultural. Em outras palavras, no ambiente educativo, incorporando as artes e as pr谩ticas culturais, 茅 que 茅 mais potente a possibilidade de cultivar a mem贸ria, diversidade cultural e o pluralismo, bem como incentivar a inova莽茫o e a criatividade nas nossas sociedades.

Por fim, o cap铆tulo traz a import芒ncia de integrar as artes na educa莽茫o estilo STEM (Ci锚ncia, Tecnologia, Engenharia e Matem谩tica), como 茅 parte do atual ensino m茅dio no Brasil. Concentrar apenas em aspectos funcionais ou essencialmente t茅cnicos pode embotar o desenvolvimento de capacidades mais amplas. Desta forma, incorporar o reconhecimento de aspectos culturais locais e o desenvolvimento de capacidades expressivas e cognitivas atrav茅s das artes 茅 elemento chave para que nossas sociedades avancem efetivamente para um mundo diverso, plural e criativo. 脡 important铆ssima a proposi莽茫o de vincular o desenvolvimento individual ao ambiente coletivo das comunidades (sejam elas f铆sicas ou simb贸licas), da铆 a centralidade da educa莽茫o art铆stica e cultural.

[1] O documento pode ser acessado integralmente em https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000395707_spa

Deixe aqui o seu comentario

Todos os campos devem ser preenchidos. Seu e-mail n茫o ser谩 publicado.

ACONTECE

Chamada para publica莽茫o 鈥 Boletim 103, N. 01/2025

CHAMADA PARA PUBLICA脟脙O – Boletim 103, n潞 01/2025 Os 20 anos da Conven莽茫o sobre a Prote莽茫o e Promo莽茫o da Diversidade das Express玫es Culturais Per铆odo para submiss茫o: 21 de maio a 08 de setembro de 2025   Este ano a Conven莽茫o sobre a Prote莽茫o e Promo莽茫o da Diversidade das Express玫es Culturais promulgada pelos pa铆ses membros da […]

CURSOS E OFICINAS

Gest茫o Cultural para Lideran莽as Comunit谩rias – Online

O Observat贸rio da Diversidade Cultural, por meio da Lei Municipal de Incentivo 脿 Cultura de Belo Horizonte, patroc铆nio do Instituto Unimed, realiza o ciclo de forma莽茫o GEST脙O CULTURAL PARA LIDERAN脟AS COMUNIT脕RIAS. Per铆odo de realiza莽茫o: 10, 17 e 24 de outubro de 2024 Hor谩rio: Encontros online 脿s quintas-feiras, de 19 脿s 21h00 Carga hor谩ria total: 6 […]

Mais cursos